Berekening zonsondergang en de Twilights

Bart Gonnissen
17 mrt 2025
3 minuten om te lezen

Inleiding

Het berekenen van de zonsondergang, zonsopkomst, civil twilight en nautical twilight kan heel belangrijk zijn op zee om je voor te bereiden op het gebruik van de sextant om een positie via de sterren te bekomen. Het is altijd 1 van de eerste stappen in je voorbereiding.

In staat zijn om deze tijden te bereken voor je positie is eigenlijk heel belangrijk en eigenlijk niet zo moeilijk. Zolang je een Nautical Almanac mee hebt. Voor diegenen die er geen willen kopen, er is een volledige versie beschikbaar op The Nautical Almanac

Twilight

Ik ga de berekening tonen voor de zonsondergang, maar de werkwijze is dezelfde voor de opkomst en de twilights. Wat is het verschil trouwens tussen civil en nautical twilight? Na zonsondergang begint de civil twilight (civiele schemering), maar dan is het nog te licht om de sterren te kunnen zien. Het moet iets donkerder worden, maar ook niet te donker dat je de horizon niet meer kan zien (is belangrijk bij gebruik van de sextant, maar meer hierover later).

Berekening

Ik ga als voorbeeld een berekening voor de zonsondergang te Oostende geven op 17 maart 2025.

De latitude en longitude voor Oostende is 51°12'55.84" N 002°55'37.20" E . Ik ga dit een beetje afronden tot 51°13' N en 002°55' E

We kijken nu in de Nautical Almanac (N.A) op de dagelijkse pagina van 17 maart 2025. We zien daar echter maar 1 tabel die van toepassing is voor 3 dagen. Om plaats te sparen heeft men die tabel enkel van toepassing gemaakt voor de middelste van de drie dagen, dus in dit geval voor 18 maart 2025.

Dat wil dus zeggen dat we om de tijden van 17 maart 2025 te vinden, we naar de vorige drie dagen moeten kijken, waar we de tabel vinden voor 14, 15 en 16 maart 2025 en de tabel van toepassing is op 15 maart 2025. We gaan dus moeten interpoleren tussen de tabel voor 15 maart 2025 en die voor 18 maart 2025 om de tijden voor 17 maart 2025 te vinden.

Laten we beginnen met de berekening voor 15 maart 2025

We gaan in bovenstaande tabel met onze latitude 51°13' N. Je ziet dat in de tabel we waarden vinden voor de zonsondergang voor lat 50° N en 52° N. We zouden dus tussen de twee tijden voor deze latitudes moeten interpoleren om de tijd voor onze 51°13' N te vinden. Gelukkig is de tijd hetzelfde voor de zonsondergang, dus dat bespaart ons die berekening.

TIJD ZONSONDERGANG (15/03/25) = 18:05

**TIJD ZONSONDERGANG (15/03/25) = 18:05**

Ik ga dat al even parallel met de tabel voor 18 maart 2025 doen en we hebben weer geluk. De tijden voor zonsondergang op lat 50° N en 52° N zijn weer hetzelfde dus geen interpolatie nodig.

TIJD ZONSONDERGANG (18/03/25) = 18:10

**TIJD ZONSONDERGANG (18/03/25) = 18:10**

Laten we nu dus tussen die 2 tijden interpoleren om de tijd zonsondergang voor 17 maart 2025 te vinden.

**TIJD ZONSONDERGANG (17/03/25) = 18:08:20**

Maar de tijd die men in de Nautical Almanac geeft is de tijd in GMT/UT voor de 0° meridiaan en niet voor de longitude van de positie waar we ons bevinden. We moeten dus onze longitude omzetten in tijd. Longitude op Aarde is een functie van de tijd. Daarom dat we tijdzones hebben.

Aangezien onze Aarde 360° is en dit 24hr behelst, komt 15° in longitude overeen met 1hr (of 60 minuten0 tijdsverschil.

We moeten onze longitude van Oostende (002°55' E) dus omzetten naar de tijd.

002°55' E komt overeen met 11 min en 40 sec

Aangezien onze longitude E is, krijgt dit een (-) teken. Je moete even aan de rotatie van de Aarde denken. De zon komt op in het oosten. Een oostelijke longitude wil dus zeggen een vroegere zonsopkomst of ondergang in GMT uitgedrukt. We moeten die 11 min en 40 sec dus aftrekken van onze eerder gevonden tijd van 18:08:20 (GMT)

18:08:20 (GMT) - 00:11:40 = 17:56:40 (GMT)

Dit is dus de tijd van zonsondergang in GMT voor Oostende op 17 maart 2025

Maar in het dagelijkse leven gebruiken we geen GMT, maar gebruiken we de lokale tijd. In België, in de winter is onze lokale tijd GMT+1 (in de zomer GMT+2). Dat noemen we de Zone Description (ZD)