Wanneer is het lente?
- Bart Gonnissen
- 19 mrt 2025
- 3 minuten om te lezen
Ik weet het, het is al mooi weer geweest, maar is het nu lente? nee... Ik weet het, er zijn er die zeggen dat de lente op 1 maart is begonnen, maar dat is BS en enkel voor de dataverzameling van de meteorologische instituten. (gemakkelijker om een vaste dag te pakken)
Voor mij begint de lente op het moment dat we een equinox hebben. (12u daglicht / 12 nacht). Hoe komt het eigenlijk dat we in de winter minder daglicht hebben en in de zomer meer? Dat is ten gevolge van de "tilt" of "obliquiteit" van de Aarde.
De aardas staat "scheef" ten opzichte van het vlak van onze baan rond de zon (ecliptica). Dit ecliptica is het denkbeeldige vlak waarin de planetenbaan van de planeet aarde, en tevens de baan van de meeste andere planeten van het zonnestelsel, rondom de zon ligt. Hoeveel staat onze aardas scheef? Ongeveer 23,436° oftewel 23°26'09.6".
Blijft die obliquiteit altijd hetzelfde? Neen. Niet echt. De hellingshoek varieert met een periode van 41.040 jaar en ligt ergens tussen minimum 22°2′33″ and maximum 24°30′16″ Op dit moment vermindert de obliquiteit en zal binnen ongeveer 9.600 jaar weer een minimum bereiken. van rond de 22,6°.
Er zijn nog een aantal andere verandering in de baan van de Aarde die te wijten zijn aan veranderingen in de excentriciteit, obliquiteit en precessie van de aarde:
Excentriciteit verwijst naar de vraag of de baan van de aarde min of meer cirkelvormig is - deze verandert tussen de twee over een periode van 100.000 jaar.
De aarde draait niet absoluut rechtop, maar is gekanteld om zijn as – we noemen dit obliquiteit. De mate van kanteling verandert over ongeveer 41.040 jaar.
Precessie betekent dat de aarde om haar as wiebelt, over een periode van ongeveer 23.000 jaar.
Tijdens de rotatie van de aarde rond de zon zal die as steeds in dezelfde richting wijzen. Maar dit wil zeggen dat bij het begin van de zomer (in het noordelijk halfrond) de N-pool van de aardas naar de zon wijst. Bij het begin van de winter wijst ze weg van de zon. Bij het begin van lente is het moment waarop de rotatie-as van de aarde loodrecht op de lijn Zon-Aarde staat en niet naar of van de zon wijst.
Een equinox is dus een moment in de tijd waarop de zon de evenaar van de aarde kruist, dat wil zeggen dat ze direct boven de evenaar verschijnt, in plaats van ten noorden of ten zuiden van de evenaar.
Maar goed. Hoe gaan we dan het exact moment van het begin van de lente berekenen? We voeren het begrip Declinatie (δ) in. Eenvoudig uitgelegd is declinatie de hoek die de zonnestralen maken met het equatoriaal vlak van de aarde. Tijdens de zonnewende (zomerwende) (N-halfrond) is dat dan maximaal 23,436° en met het teken Noord want de zon ligt boven het equatoriaal vlak. Tijdens de winterwende is dat 23,436° en met het teken Zuid. Tijdens de 2 equinoxen is de declinatie = 0°.
En nu weten we al wat meer. Als de declinatie = 0° begint de lente of de herfst. We halen ons favoriete boek er weer bij. De Nautical Almanac.
We gaan op de dagelijkse pagina's van de zon kijken en we zien voor ieder uur van de dag de declinatie van de zon staan. We zien ook het teken N of S (North / South). We zien dat op een gegeven moment de declinatie van S naar N over gaat en dat de declinatie dan 0° is.
Dit gebeurt op 20 maart 2025 om 0900 UTC. Het is wel gemakkelijk dit jaar. Meestal zal je tussen 2 uren moeten interpoleren om de exacte minuten te vinden
Nu dit is UTC. Op 20 maart staan onze klokken nog steeds op UTC+1, dus dat wil zeggen dat hier in België en Nederland de lente begint op 20 maart om 10:00 lokale tijd. Ik wil er wel even op wijzen dat het gebruik van de Nautical Almanac bestemd is voor praktisch gebruik op zee. Als je de nodige, exacte, formules toepast op de declinatie zal die exact 0° bereiken om ongeveer 10:01 lokale tijd.
Opmerkingen